- -TuMmY- -

พอดีตั๋มมีโอกาสได้อ่านเรื่องเกี่ยวกับ Creative Commons (CC) อยู่บ้าง แล้วก็ได้ไปร่วมฟังบรรยายในหัวข้อ Creative Commons กับการประยุกต์ใช้งาน กับทางศูนย์บริการความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติมาด้วย เห็นว่าตอนนี้ Creative Commons กำลังอินเทรนด์ เลยอยากเล่าให้ฟังเผื่อเพื่อนๆ สนใจเอามาใช้กันนะ

อธิบายอย่างง่ายคือ Creative Commons เป็นสัญญาอนุญาตด้านลิขสิทธิ์ที่เป็นรูปแบบทางการ เข้าใจง่าย เป็นสากลทั่วโลก แสดงเป็นสัญลักษณ์ลักษณะต่างๆ โดยจัดทำขึ้นเพื่อให้ผู้สร้างสรรค์งาน สามารถแสดงขอบเขตการอนุญาต ให้ผู้อื่นนำงานของตนไปใช้ต่อได้ ตามเงื่อนไขที่ผู้สร้างสรรค์งานกำหนด

กล่าวคืองานสร้างสรรค์ใดๆ ก็ตามที่ผลิตออกมาย่อมเป็นงานอันมีลิขสิทธิ์โดยเจ้าของชิ้นงาน หรือผู้สร้างสรรค์งานนั้น แต่เมื่อนำผลงานมาเผยเเพร่ผ่านอินเทอร์เน็ต ก็ย่อมมีโอกาสที่ผู้อื่นจะเข้าถึงผลงานนั้นได้ง่าย และมีโอกาสที่จะถูกคัดลอก ทำซ้ำ ดัดแปลง และนำไปใช้ต่อ แต่หากผู้คัดลอกจะดำเนินการให้ถูกต้อง ก็ต้องติดต่อเจ้าของผลงานเพื่อขออนุญาตนำงานไปใช้ และต้องร่างเอกสารสัญญาเพื่อตกลงกัน ซึ่งอาจจะเป็นไปได้ยากหากทั้งสองฝ่ายอยู่คนละประเทศ และการติดต่อกัน พบกันเพื่อเจรจาเป็นไปได้ยาก ฯลฯ

Creative Commons (CC) คือรูปแบบของสัญญาอนุญาตที่ผู้สร้างสรรค์งานที่เป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ ใช้ประกาศขอบเขตการนำงานของตนไปใช้ต่อ เพื่อให้ผู้สนใจนำงานนั้นๆ ไปใช้ สามารถทราบข้อจำกัดในการนำไปใช้ได้ทันที

ปัจจุบันมีการกำหนดสัญลักษณ์ไว้ 4 แบบก็คือ

1. ยอมรับสิทธิของผู้สร้าง (Attribution ) - BY
2. ไม่ใช้เพื่อการค้า (Noncommercial) - NC
3. ไม่แก้ไขต้นฉบับ (No Derivative Works) - ND
4. ใช้สัญญาอนุญาตแบบเดียวกัน (Share Alike) - SA

การนำไปใช้ก็สามารถนำสัญลักษณ์แต่ละชนิดมาผสมกันได้

ยกตัวอย่างเช่น ตั๋มจะอนุญาตให้เอาบทความของตั๋มไปใช้ต่อได้ โดยผู้นำไปใช้ต้องระบุว่าเป็นงานของตั๋ม และห้ามนำไปใช้ทางการค้า ตั๋มก็จะเลือกใช้ CC-BY-NC

หรือ ตั๋มจะอนุญาตให้เอาบทความของตั๋มไปใช้ต่อได้ โดยผู้นำไปใช้ต้องระบุว่าเป็นงานของตั๋ม และห้ามนำไปใช้ทางการค้า และห้ามแก้ไขดัดแปลงงาน ตั๋มก็จะเลือกใช้ CC-BY-NC-ND

หรือ ตั๋มจะอนุญาตให้เอาบทความของตั๋มไปใช้ต่อได้ โดยผู้นำไปใช้ต้องระบุว่าเป็นงานของตั๋ม และห้ามนำไปใช้ทางการค้า และให้ใช้สัญญาอนุญาต CC ตามแบบที่ตั๋มใช้ ตั๋มก็จะเลือกใช้ CC-BY-NC-SA เป็นต้น ซึ่งในแบบสุดท้ายนี้ ผู้นำไปใช้ต่อก็ต้องกำหนดสัญญาอนุญาตเป็น CC-BY-NC-SA เหมือนตั๋มเช่นกัน เพื่อส่งเสริมให้ แบ่งปันความรู้ต่อๆ กันไป ห้ามให้งานตัวเองเป็น copyright โดยเด็ดขาด

จะเห็นได้ว่า CC เป็นเพียงสัญญาอนุญาตที่ช่วยให้เจ้าของลิขสิทธิ์ กับผู้ต้องการนำไปใช้เข้าใจตรงกันมากขึ้น ซึ่งถ้าผู้สร้างสรรค์งานหวงของ ไม่อยากให้ใครมายุ่งเลย ก็ควรเลือกที่จะใช้ copyright แต่ถ้าอยากให้คนอื่นเอาไปใช้ได้อย่างมีขอบเขต ไม่เสรีจนละเมิดงานของเราเกินไปก็น่าจะเลือกใช้ CC ตามแบบที่ตนเองเห็นว่าเหมาะสม ก็จะช่วยให้ผู้ใช้นำไปใช้ได้ถูกทาง ลดขั้นตอนการติดต่อขออนุญาต และร่างสัญญาข้อตกลงการนำไปใช้ต่างๆ ไปได้

แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นก็ขึ้นอยู่กับสามัญสำนึกของผู้นำไปใช้ต่อด้วย ว่าจะเคารพในเงื่อนไขที่เรากำหนดหรือไม่ ซึ่งถ้ามีการละเมิดแล้วไม่มีการตรวจสอบ ก็คงไม่มีผลอะไร แต่ถ้าตรวจสอบแล้วเอาผิดไม่ได้ ก็คงยังเข้าวังวนเดิมๆ อยู่ดี

ยังไงก็อย่าไปสนใจความเป็นไปได้ทางกฎหมายเลยนะ เรามาใช้ Creative Commons (CC) เพื่อส่งเสริมให้มีการ แบ่งปันความรู้ต่อๆ กันไป ยังไงหวงไว้ก็คงไม่ได้ช่วยให้ชีวิตดีขึ้น ใช้ Creative Commons (CC) เพื่อทำให้ตัวเอง รู้จัก"ให้" และปลูกฝังให้ผู้รับรู้จัก"ให้" ต่อไปเช่นกัน ไม่ใช่กอบโกยอย่างเดียว

บ่นมาตั้งนาน ไม่รู้จะช่วยให้เข้าใจมากขึ้นหรือเปล่า ติดตามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ http://creativecommons.org
หรืออ่านเพื่อความเข้าใจมากขึ้น หรืองงกว่าเดิมก็ไม่รู้ ที่ http://itshee.exteen.com/20071207/creative-commons

ปล. อีกไม่นานก็จะมี Creative Commons ให้ใช้ในภาษาไทยแล้ว อดใจรอหน่อยนะ

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 United States License.